TCMB Başkanı Karahan Savaşın Dezenflasyon Sürecini Etkilediğini Vurguladı

Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda yaptığı sunumda, Orta Doğu’daki savaşın dezenflasyon sürecini olumsuz etkilediğini açıkladı. Karahan, jeopolitik gelişmelerin enerji ve ulaştırma hizmet fiyatlarında belirleyici olduğunu vurgularken, fiyat istikrarı amacına yönelik kararlılıklarının süreceğini ifade etti.

Başkan Karahan, özellikle şubat sonunda başlayan ABD/İsrail ile İran arasındaki gerilimin enerji fiyatlarını artırdığını belirtti. Hürmüz Boğazı’nın kapanma riskinin küresel enerji arzı için önemli bir tehdit oluşturduğunu dile getirdi. Bu durumun, dezenflasyon sürecini etkilese de TCMB’nin para politikası araçlarını kullanmaya devam edeceğini söyledi.

Petrol fiyatlarındaki oynaklık son dönemde azalsa da tarihsel ortalamanın üzerinde seyrediyor. Endüstriyel metal ve tarımsal emtialar kaynaklı olarak enerji dışı fiyatlarda da artış gözlemlendi. Bu gelişmeler küresel ölçekte manşet enflasyonu yükseltirken, gelişmiş ülkelerde beklenen faiz indirimlerinin ötelenmesine neden oldu.

Küresel Ekonomik Görünüm ve Türkiye’nin Durumu

ABD Merkez Bankası (Fed) yıl boyunca politika faizini değiştirmeyeceği yönünde fiyatlanırken, Avrupa Merkez Bankası (ECB) yılın ikinci yarısında faiz artışı bekliyor. Karahan, savaşın gelişiminin ve enerji nakliyatındaki aksamaların süresinin bundan sonraki süreçte belirleyici olacağını belirtti. Sıkı para politikalarının talep kompozisyonunda dengeli bir seyir sağladığını ekledi.

Türkiye’nin ekonomik göstergelerine değinen Karahan, küresel ticaretteki zorluklara rağmen ihracatta artış, ithalatta ise azalış yaşandığını duyurdu. Yüksek enerji ithalatına karşın altın ve enerji hariç ithalatta düşüş gözlendi. Bu gelişmeler nisan ayında dış ticaret açığının ilk çeyreğe kıyasla gerilemesini sağladı.

Cari açığın yılın ilk çeyreğinde dış ticaret ve hizmetler dengesine bağlı olarak arttığını ancak milli gelire oranının tarihsel ortalamaların altında kaldığını ifade etti. Savaşın tetiklediği enerji fiyatı yükselişi mart ayında enerji ithalatını artırdı. Altın ithalatındaki gerileme ise cari dengeye pozitif katkı verdi.

Başkan Karahan, korumacı önlemlerin oluşturduğu risklere ek olarak jeopolitik risklerin ve enerji fiyatlarındaki artışın faaliyeti sınırlayıcı etkileri bulunduğunu söyledi. Bu durumun yılın geri kalanında dış ticaret açığı üzerinde yukarı yönlü baskıyı artırdığını belirtti.

TCMB, 2026 yılında cari açığın milli gelire oranının uzun dönem ortalamasının altında gerçekleşeceğini öngörüyor. Ancak jeopolitik gelişmelerin seyri her iki yönde de belirsizlik içeriyor.

Enflasyon Beklentileri ve Para Politikası Tedbirleri

Nisan itibarıyla yıllık tüketici enflasyonunun yüzde 32,4 seviyesinde gerçekleştiğini hatırlatan Karahan, mayıs 2024’te ulaşılan zirveye kıyasla belirgin bir düşüş yaşandığını kaydetti. Ancak enflasyonun yüksek seyrini koruduğunu vurguladı.

Enflasyonun yakın dönemdeki seyrini değerlendirmek için ana eğilim göstergelerine başvurduklarını belirten Başkan, yıllık enflasyonun geçmiş dönem artışlarını bünyesinde barındırdığını ifade etti. Göstergelerin son üç aylık ortalamaları, enflasyonun ana eğiliminde bir miktar yükselişe işaret ediyor.

Yılın ilk dört ayındaki fiyat artışlarına bakıldığında, enflasyonun temel mal ve hizmet gibi çekirdek gruplarda yavaşladığı görüldü. Ancak gıda ve enerjide yükseliş devam etti. Nisan ayı tüketici enflasyonunda enerji, gıda ve giyim fiyatları öne çıktı.

Akaryakıt fiyatlarındaki gelişmelerin etkisiyle ulaştırma hizmetlerinde fiyat artışları güçlü seyretti. Mart ayında ılımlı seyreden gıda fiyatları nisan ayında tekrar hızlandı. Temel mal enflasyonu tarafında ise giyim grubu fiyatları yükseliş gösterdi.

Petrol fiyatlarındaki artışın yansıması olarak petrokimya ürünleriyle güçlü bağlantısı olan kalemlerde de fiyat artışları yaşandı. Şubat 2026 sonunda Orta Doğu’da başlayan gerilimin, negatif arz şoklarına yol açarak enflasyonist baskıları artırdığı belirtildi.

Yurt içi enerji fiyatları, petrol ve doğal gaz fiyatları öncülüğünde hızlandı. Yavaşlama eğiliminde olan enerji yıllık enflasyonu son iki ayda 19 puan arttı. Tetiklenen maliyet artışları sonucunda elektrik ve doğal gaz tarifelerinde güncellemeye gidildi.

Özellikle doğal gazda meskenler için kademeli fiyat uygulamasına geçilmesiyle fiyat artışı belirginleşti. Ham petrol fiyatlarındaki artışların tüketici fiyatlarına olan etkisini sınırlamak amacıyla akaryakıt ürünlerinde eşel mobil sistemi devreye alındı. Bu sistem, enflasyona yansımayı önemli ölçüde sınırladı.

Hizmet enflasyonuna ilişkin değerlendirmelerde bulunan Karahan, 2025’te hizmet enflasyonunun yüksek seyrinde kira ve eğitim hizmetlerinin önemli olduğunu belirtti. Bu iki kalemde de geçmiş enflasyona endeksleme eğiliminin rolü yüksek oldu.

Son bir yıllık dönemde her iki kalemde de enflasyonda önemli düşüşler yaşandığının altını çizdi. Bu durum, hizmetlerde süregelen ataletin güç kaybetmeye başladığını gösteriyor. Kira ve eğitim dışında kalan hizmet kalemlerinde ise tüketici enflasyonuna daha yakın bir görünüm ortaya çıktı.

Kira tarafında, mevsim etkilerinden arındırılmış yakın dönem verileri ve yeni kiracı kira endeksi, enflasyonda eğilimin aşağı yönlü olduğuna işaret etti. Eğitim tarafında da fiyat ayarlamalarına dair düzenlemelerde geçmiş 24 ayın enflasyonu yerine 12 ayın etkisini yansıtacak şekilde değişikliğe gidilmesi önemli bulundu.

Başkan Karahan, enflasyon beklentilerinin arzu ettikleri ölçüde gerilemediğini ifade etti. Beklentiler, halen enflasyon tahminlerinin üzerinde seyrediyor. Yılın ilk aylarında gıda fiyatları yüksek seyrederken, sonraki dönemde Orta Doğu’daki gelişmeler enflasyon görünümü üzerinde belirsizliğe yol açtı.

Bu dönemde jeopolitik gelişmelerin olası ikincil etkilerinin önem taşıdığını vurgulayan Karahan, gerilimin ne kadar süreceğinin enflasyon görünümü açısından kritik bir risk unsuru olduğunu belirtti.

Para Politikası Araçları ve Rezerv Gelişmeleri

Şubat sonunda Orta Doğu’da başlayan gerilim kaynaklı artan belirsizliklerin, ham petrol, doğal gaz ve emtia fiyatlarında yüksek oynaklıklara ve artışa neden olduğunu dile getirdi. Söz konusu unsurların enflasyon görünümü üzerinde oluşturabileceği riskleri sınırlamak amacıyla zamanlı bir şekilde bazı tedbirler aldıklarını anlattı.

TL mevduat, kredi büyümesi ve likidite yönetimi odaklı makroihtiyati tedbirleri sıkı para politikası duruşunu desteklemek üzere uygulamaya devam ettiklerine işaret etti. TL mevduat payını artırmayı hedefleyen düzenlemeleri finansal koşullara göre revize ederek uyguladıklarını belirtti.

Kur Korumalı Mevduat (KKM) hesaplarının açılması ve yenilenmesi uygulamasının 2025’te sonlandırıldığını ve bu hesaplarda çok sınırlı bir bakiye kaldığını duyurdu. Kredi büyümesindeki dalgalanmaları yönetmek için büyüme sınırlarını kullandıklarını ekledi.

Son dönem jeopolitik gelişmeler sonrasında aktif likidite yönetimi politikası ile parasal aktarım mekanizmasını güçlendirdiklerini söyledi. 2025’in ikinci yarısından itibaren politika faizinde yapılan indirimlerin, şubat sonundaki jeopolitik gelişmelere kadar olan dönemde mevduat ve kredi fiyatlamalarına beklentileri ölçüsünde yansıdığını ifade etti.

Geçen yıldan itibaren kıymetli maden fiyatlarındaki hızlı yükseliş ve artan jeopolitik riskler sonucunda TL payının zaman zaman dalgalanmakla birlikte, sıkı para politikası duruşunun yurt içi yerleşiklerin TL mevduat tercihinin korunmasında rol oynadığına dikkat çekti.

TL mevduatın payı yüzde 59 ile tarihsel ortalamasına yakın seviyede kalmaya devam ediyor. Yatırım fonları da dahil edildiğinde bu görünüm değişmiyor. Yaşanan jeopolitik gelişmeler sırasında hane halkında döviz talebinin oluşmadığını ifade etti.

Mart ayının son haftasında altın fiyatlarında görülen hızlı gerilemenin, hane halkının altın talebinde bir yükselişe yol açtığını belirtti. Ancak takip eden dönemde altın fiyatlarının daha dengeli bir patikaya oturmasıyla bu talebin sona erdiğini gözlemlediklerini söyledi. Döviz tarafında ise satış eğilimi devam ediyor.

TCMB Başkanı Karahan, savaş döneminde artış kaydeden risk ve oynaklık göstergelerinde ateşkes görüşmeleri sonrasında gerileme yaşandığına işaret etti. Jeopolitik gelişmeler sonucu 27 Mart’ta 155 milyar dolara gerileyen brüt rezervlerin, takip eden dönemde 16 milyar dolar artış göstererek 24 Nisan’da 171 milyar dolara ulaştığını bildirdi.

Swap hariç net rezervlerin ise 17 milyar dolar artışla 36 milyar dolara yükseldiğini kaydetti. Jeopolitik gelişmelerin neden olduğu arz şoklarının dezenflasyon sürecini olumsuz etkilediğini yineledi. Ancak bu durumun fiyat istikrarına ulaşma yolundaki kararlılıklarını değiştirmeyeceğini vurguladı.

Yaşanan gelişmelerin orta vadeli enflasyon görünümü üzerindeki yansımalarının, para politikası duruşuyla şekilleneceğini belirtti. Fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikası duruşunu sürdüreceklerini ifade eden Karahan, fiyat istikrarının sürdürülebilir büyüme ve toplumsal refah artışı için ön koşul olduğunu sözlerine ekledi.

• #Fatih Karahan